10. sınıf Tarih · 1. dönem 2. yazılı · TAR.10.1.4
10. Sınıf Tarih 2. Yazılı: Türk-İslam Medeniyetinde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Soruları
Medrese, zaviye, âlim ve mutasavvıfların eserlerini Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşmasına etkisi ve insanlığın ortak mirasına katkısı açısından değerlendirme.
Resmî öğrenme çıktısı
1. Ünite: Türkistan’dan Türkiye’ye (1040-1299) · Türk-İslam Medeniyetinin Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanlarında Ortaya Çıkardığı Etkiler
TAR.10.1.4. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilme
1. soru
Aşağıdaki bilgi kartları, 1040-1299 yılları arasında Türk-İslam medeniyetinde yetişmiş bazı kişilerle ilgilidir.
- I.Hoca Ahmed Yesevi (XII. yüzyıl, Türkistan): İslam’ın inanç ve ahlak ilkelerini halkın anlayacağı sade bir Türkçeyle, hikmet adı verilen şiirlerle anlattı. Onun yolundan giden dervişler, Türkmen göçleriyle birlikte Anadolu’ya geldi.
- II.Kaşgarlı Mahmud (XI. yüzyıl): Divanu Lugati’t-Türk adlı eserini Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla Arapça yazdı. Eserde Türk boylarının dilleri, atasözleri, şiirleri ve gelenekleri hakkında bilgi verdi.
- III.Hacı Bektaş Veli (XIII. yüzyıl): Horasan’dan Anadolu’ya geldi ve bugünkü Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinin bulunduğu yere yerleşti. Kurduğu dergâhta çevresindeki Türkmenlere İslam’ın inanç ve ahlak ilkelerini öğretti.
- IV.Yunus Emre (XIII-XIV. yüzyıl): Tasavvufi düşüncelerini halkın kolayca anlayıp ezberleyebileceği sade bir Türkçeyle şiirlerine yansıttı.
- V.Mevlana Celaleddin Rumi (XIII. yüzyıl): Konya’da yaşadı; sevgi ve hoşgörüyü öne çıkaran düşüncelerini anlattığı Mesnevi’yi Farsça yazdı.
- 1.16 puan
Kartlardan kanıt göstererek bu kişilerin çalışmalarının Anadolu’nun İslamlaşmasına ve Türkleşmesine etkisi hakkında birer yargıda bulununuz.
- 1.25 puan
Bir öğrenci “Türkçe yazılmayan eserlerin ne Türk dili ve kültürüne ne de Anadolu’nun İslamlaşmasına bir katkısı olmuştur.” demiştir. Bu yargıyı II ve V numaralı kartlardaki bilgilere dayanarak değerlendiriniz.
- 1.33 puan
Kartlardaki kişilerden birinin düşünce ya da eserlerinin insanlığın ortak mirasına katkısı hakkında gerekçeli bir yargı yazınız.
Çözüm ve puanlama anahtarı ücretsiz hesapla açılır.
Ücretsiz kayıt olGiriş yap2. soru
Aşağıdaki tabloda XI-XIII. yüzyıllarda Türk-İslam dünyası ile Avrupa’daki bazı eğitim kurumları karşılaştırılmıştır.
| Ölçüt | Türk-İslam dünyası | Avrupa |
|---|---|---|
| Örnek kurum | Nizamiye Medreseleri (Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün kurdurduğu; Bağdat Nizamiyesi 1067’de açıldı) | Bologna Üniversitesi (geleneksel kuruluş tarihi 1088), Oxford Üniversitesi (XII. yüzyıl) |
| Teşkilat ve giderler | Vakıf olarak kurulur; giderler vakıf gelirleriyle karşılanır, öğrencilere yemek, barınma ve burs sağlanır. | Hoca ve öğrencilerin kurduğu birlikler olarak gelişir; kilise ve hükümdarlardan ayrıcalıklar alır. Öğrenciler derslere çoğunlukla ücret öder. |
| Okutulan bazı dersler | Fıkıh (İslam hukuku), kelam, tefsir, hadis gibi dinî ilimler; bazı medreselerde matematik, astronomi ve tıp | İlahiyat, hukuk, tıp; dil bilgisi, mantık, aritmetik, geometri, astronomi ve müzik |
| Tıp eğitimi | Kayseri Gevher Nesibe Darüşşifası (1206): hem hastane hem tıp medresesi | Salerno Tıp Okulu: Arapçadan Latinceye çevrilen tıp kitapları okutulur. |
- 2.16 puan
Tablodan yararlanarak iki medeniyetin eğitim anlayışları arasındaki iki benzerliği ve bir farklılığı yazınız.
- 2.23 puan
Tablonun son satırından yararlanarak Türk-İslam medeniyetinin de içinde yer aldığı İslam dünyasındaki bilimsel birikimin insanlığın ortak mirasına katkısı hakkında bir çıkarım yapınız.
- 2.34 puan
Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu şehirlerinde medrese ve darüşşifaların yaygınlaşmasının Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisini değerlendiriniz.
Çözüm ve puanlama anahtarı ücretsiz hesapla açılır.
Ücretsiz kayıt olGiriş yapPuanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları
Kâğıdın tamamını görmek için senaryonu seç.
Diğer konular
- 10. sınıf tarih 1040-1299 Yılları Arasındaki Önemli Askerî Mücadeleler soruları
- 10. sınıf tarih Türklerde Devlet ve Ordu Teşkilatında Değişim ve Süreklilik soruları
- 10. sınıf tarih Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme soruları
- 10. sınıf tarih Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Dair Farklı Görüşler soruları
- 10. sınıf tarih Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’deki Mücadeleleri (1299-1453) soruları
- 10. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı örnek soruları
Sorular resmî sınav sorusu değildir; Maarif Atlas tarafından Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).