10. sınıf Tarih · 1. dönem 2. yazılı · TAR.10.1.4

10. Sınıf Tarih 2. Yazılı: Türk-İslam Medeniyetinde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Soruları

Medrese, zaviye, âlim ve mutasavvıfların eserlerini Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşmasına etkisi ve insanlığın ortak mirasına katkısı açısından değerlendirme.

Resmî öğrenme çıktısı

1. Ünite: Türkistan’dan Türkiye’ye (1040-1299) · Türk-İslam Medeniyetinin Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanlarında Ortaya Çıkardığı Etkiler

TAR.10.1.4. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilme

1. soru

Mutasavvıflar, âlimler ve Anadolu · 14 puan

Aşağıdaki bilgi kartları, 1040-1299 yılları arasında Türk-İslam medeniyetinde yetişmiş bazı kişilerle ilgilidir.

  1. I.Hoca Ahmed Yesevi (XII. yüzyıl, Türkistan): İslam’ın inanç ve ahlak ilkelerini halkın anlayacağı sade bir Türkçeyle, hikmet adı verilen şiirlerle anlattı. Onun yolundan giden dervişler, Türkmen göçleriyle birlikte Anadolu’ya geldi.
  2. II.Kaşgarlı Mahmud (XI. yüzyıl): Divanu Lugati’t-Türk adlı eserini Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla Arapça yazdı. Eserde Türk boylarının dilleri, atasözleri, şiirleri ve gelenekleri hakkında bilgi verdi.
  3. III.Hacı Bektaş Veli (XIII. yüzyıl): Horasan’dan Anadolu’ya geldi ve bugünkü Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinin bulunduğu yere yerleşti. Kurduğu dergâhta çevresindeki Türkmenlere İslam’ın inanç ve ahlak ilkelerini öğretti.
  4. IV.Yunus Emre (XIII-XIV. yüzyıl): Tasavvufi düşüncelerini halkın kolayca anlayıp ezberleyebileceği sade bir Türkçeyle şiirlerine yansıttı.
  5. V.Mevlana Celaleddin Rumi (XIII. yüzyıl): Konya’da yaşadı; sevgi ve hoşgörüyü öne çıkaran düşüncelerini anlattığı Mesnevi’yi Farsça yazdı.
  1. 1.16 puan

    Kartlardan kanıt göstererek bu kişilerin çalışmalarının Anadolu’nun İslamlaşmasına ve Türkleşmesine etkisi hakkında birer yargıda bulununuz.

  2. 1.25 puan

    Bir öğrenci “Türkçe yazılmayan eserlerin ne Türk dili ve kültürüne ne de Anadolu’nun İslamlaşmasına bir katkısı olmuştur.” demiştir. Bu yargıyı II ve V numaralı kartlardaki bilgilere dayanarak değerlendiriniz.

  3. 1.33 puan

    Kartlardaki kişilerden birinin düşünce ya da eserlerinin insanlığın ortak mirasına katkısı hakkında gerekçeli bir yargı yazınız.

Çözüm ve puanlama anahtarı ücretsiz hesapla açılır.

Ücretsiz kayıt olGiriş yap

2. soru

Medrese ve üniversite · 13 puan

Aşağıdaki tabloda XI-XIII. yüzyıllarda Türk-İslam dünyası ile Avrupa’daki bazı eğitim kurumları karşılaştırılmıştır.

Türk-İslam dünyası ve Avrupa’da eğitim kurumları
ÖlçütTürk-İslam dünyasıAvrupa
Örnek kurumNizamiye Medreseleri (Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün kurdurduğu; Bağdat Nizamiyesi 1067’de açıldı)Bologna Üniversitesi (geleneksel kuruluş tarihi 1088), Oxford Üniversitesi (XII. yüzyıl)
Teşkilat ve giderlerVakıf olarak kurulur; giderler vakıf gelirleriyle karşılanır, öğrencilere yemek, barınma ve burs sağlanır.Hoca ve öğrencilerin kurduğu birlikler olarak gelişir; kilise ve hükümdarlardan ayrıcalıklar alır. Öğrenciler derslere çoğunlukla ücret öder.
Okutulan bazı derslerFıkıh (İslam hukuku), kelam, tefsir, hadis gibi dinî ilimler; bazı medreselerde matematik, astronomi ve tıpİlahiyat, hukuk, tıp; dil bilgisi, mantık, aritmetik, geometri, astronomi ve müzik
Tıp eğitimiKayseri Gevher Nesibe Darüşşifası (1206): hem hastane hem tıp medresesiSalerno Tıp Okulu: Arapçadan Latinceye çevrilen tıp kitapları okutulur.
  1. 2.16 puan

    Tablodan yararlanarak iki medeniyetin eğitim anlayışları arasındaki iki benzerliği ve bir farklılığı yazınız.

  2. 2.23 puan

    Tablonun son satırından yararlanarak Türk-İslam medeniyetinin de içinde yer aldığı İslam dünyasındaki bilimsel birikimin insanlığın ortak mirasına katkısı hakkında bir çıkarım yapınız.

  3. 2.34 puan

    Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu şehirlerinde medrese ve darüşşifaların yaygınlaşmasının Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisini değerlendiriniz.

Çözüm ve puanlama anahtarı ücretsiz hesapla açılır.

Ücretsiz kayıt olGiriş yap

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Kâğıdın tamamını görmek için senaryonu seç.

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Maarif Atlas tarafından Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Maarif Atlas · ücretsiz

Bütün örnek yazılı sorularını ve çözümlerini aç

Ücretsiz hesabınla 5–12. sınıf örnek kâğıtlarının tamamını, çözümleri ve puanlama anahtarlarını görür, kâğıtları yazdırırsın. Haftalık planlar, Maarif Oyunlar ve etkinlikler de aynı hesapla açılır.